تبسم دانایی
قالب وبلاگ


پرسش:

صابئین چگونه آئینی است و آیا در عصر حاضر دارای پیرو می‌باشد؟

پاسخ:

در قرآن سه بار از صابئین نام برده شده است.(1)راغب اصفهانی می‌گوید:«صبی از نظر لغت به معنای میل است و چون صابئین از دین حنیف و آسمانی خویش به انحراف و شرک میل کردند، صابئین نامیده شدند.(2) برخی هم گفته‌اند: که اصل صابئین «صابعین» بوده به معنای «مُغتسلین» و غسل و تعمید کنندگان بوده است. و از آنجا که فرقة صابئین دارای سنّت غسل تعمید بوده‌اند. این نام بر آنها نهاده شده است.(3)
دربارة این گروه و عقاید آنها دیدگاه های مختلفی از طرف محققان و دانشمندان ابراز شده است و تاکنون ده ها نظریه در معرفی آنها ارایه شده است. آن چه از تاریخ آنها نقل شده این است که این گروه قبل از ظهور آیین زردتشت زندگی می‌کرده‌اند و به تدریج مرکز جمعیتی آنها بین النهرین شده است. و به مرور زمان ادیان دیگر را پذیرفته‌اند.
پس از ظهور اسلام، مأمون خلیفة عباسی تصمیم به لشکرکشی علیه آنها گرفت، امّا به دلیل اعتبار علمی آنها نتوانست کاری انجام دهد.«ثابت بن قره» که از سران و دانشمندان آنها بود، در زمان دولت عباسی اقدام به تأسیس یک شعبه از صابئین در بغداد کرد.(4) به هر حال محققین دیدگاه واحدی دربارة این آیین ندارند و هر کدام نظری خاص ابراز نموده‌اند که به تعدادی از آنها اشاره می‌گردد:
1. ابوریحان بیرونی آنان را پیروان «یوذاسف» می‌داندکه مدعی نبوّت بوده است. وی می‌گوید: «یوذاسف» یک سال پس از سلطنت «طهمورث» در هندوستان ظهور کرد و نویسندگی فارسی را اختراع نمود و مردم را به دین «صابئین» دعوت کرد. عدة کثیری از وی پیروی کردند.(5)
2. برخی معتقدند که یونانیان صابئی بت‌ها و هیکل‌هایی داشتند. کعبه که مرکزیت بت‌پرستی شده بود. متعلق به آنها بوده است. آنان پیامبران زیادی همچون «هرمس» داشتند و در سه وعده نماز می‌خواندند، هشت رکعت در وقت طلوع، پنج رکعت در ظهر، و همچنین نماز شب، وضو و غسل جنابت و احکام و حدود و ازدواج و غسل مس میّت، مانند فقه مسلمین داشتند.(6)
3. عده‌ای هم معتقدند که آنها پیروان برادر ابراهیم یعنی «هاران بن تارخ» اند.(7)
4. بعضی هم گفته‌اند که: صابئین پیروان یحیی بن زکریای معروف‌اند.(8)
5. علی بن ابراهیم قمی می‌گوید: آنان نه یهودی‌اند و نه نصرانی بلکه ستاره پرستند.(9)
دیدگاه های دیگری نیز وجود دارند و لکن از مجموع نظرات که دربارة صابئین داده شده، دو دیدگاه قابل طرح است:
اول اینکه: صابئین آئینی است ممزوج از ادیان و اندیشه‌های مختلف.
دوم اینکه: صابئین در تاریخ دو گروه کاملاً مستقل و جدای از هم بوده‌اند:
الف: صابئین موحد که نماز و روزه و حج و احترام به کعبه و پرهیز از محرمات و نجاسات داشته‌اند.
ب: صابئین مشرک و بت‌پرست که ساکن بین النهرین بوده و ستاره پرستی و هیکل پرستی داشته‌اند.
با پذیرش این دو دیدگاه، می‌توان همة آرای گذشته را تا حدّی صحیح و قابل قبول دانست. زیرا هر فضیلت که به صابئین نسبت داده شده مربوط به گروه موحدین و خداپرستان می‌باشد و هر انحراف و شرکی که به آنان نسبت داده شده مربوط به گروه مشرک یا جنبه‌های انحرافی آنان بوده است.(10)

عقاید و باورهای صابئین:در کتاب تاریخ ادیان و مذاهب جهان راجع به عقاید و تعالیم صابئین چنین آمده است:
«آنان به خدای یکتای ازلی و ابدی و بی‌نهایت و منزّه از ماده و طبیعت معتقد هستند. خدا علّت وجود اشیاء و پیدایش موجودات است. به تعداد روزهای سال به سیصد و شصت روحانی یا قوای جاویدانی اعتقاد دارند و آنان را وکیل و دستیار خداوند در خلقت جهان می‌دانند، که هر کدام در عالم نور دارای کشوری جداگانه هستند.
عالم نورانی (=علیا) و جهانی ظلمانی (=سفلی) در نبردند. آدمی از دو عنصر تشکیل شده است. روزه نزد آنان ممنوع است و نماز، عبادت روزانة آنان می‌باشد. در روز سه مرتبه نماز می‌خوانند: قبل از طلوع آفتاب، بعد از زوال خورشید، قبل از غروب خورشید. روحانی بزرگ خود را «دیشاما» گویند، صابئین تورات را کتاب نادرست و گمراه کننده می‌دانند. آنان اجرام آسمانی را نمی‌پرستند، اما عقیده دارند که ستارگان دارای گوهر هستند که از عالم نور است.
در نزد صابئین قتل نفس، سوگند دروغ، اکل و شرب قبل از غسل جنابت، راهزنی و دزدی، کار در اعیاد مقدس، زنا، ختنه، عدم ادای دین، خوردن گوشت حیوانی که دُم داشته باشد، ازدواج با زنان بیگانه، پوشیدن جامة کبود، شهادت به دروغ، رباخواری، خیانت در امانت، لواط و قمار از محرمات است.(11)

کتب صابئین: آنها معتقدند نخست کتاب‌های مقدس آسمانی به آدم و پس از وی به نوح و بعد از او به سام و سپس به رام، و بعد به ابراهیم خلیل، سپس به موسی و بعد از آن بر یحیی بن زکریا نازل شده است.
1. کتاب‌های مقدس که از نظر آنان اهمیّت دارد «سدره» یا «صحف» نامیده می‌شود.که از چگونگی خلقت و پیدایش موجودات بحث می‌کند.
2. کتاب «ادرفشادهی» یا «سدرادهی» که دربارة زندگی حضرت یحیی و دستورات و تعالیم او سخن می‌گوید، آنها معتقدند که این کتاب به وسیلة جبرئیل بر یحیی وحی و الهام شده است.
3. کتاب «قلستا» دربارة مراسم ازدواج و زناشوئی و کتاب‌های دیگری نیز دارند.
از آنجا که این گروه هویّت واحد و ثابتی ندارند و هم‌چنین به دلیل درون گرایی این قوم و ازدواج نکردن با پیروان دیگر ادیان و نداشتن تبلیغ دینی، در هزار سال اخیر، اثر و خبر مهمی از آنان وجود ندارد، جز این که عده‌ای اندک از آنان (حدود پنج هزار نفر) در جنوب ایران، (خوزستان، کنار رود کارون، اهواز، خرمشهر، آبادان و شادگان و نیز در جنوب عراق زندگی می‌کنند.(12)
در نتیجه: صابئین دو گروه بوده‌اند. گروه موحد و خداپرست و گروه مشرک و بت‌پرست. گروه اول دارای عقاید و باورهای شبیه ادیان توحیدی می‌باشدکه در متن مقاله به برخی از آنها اشاره شد. آئین صابئی در هزار سال اخیر بسیار کمرنگ شده به گونه‌ای که هیچ گونه ظهور و بروزی از آنها دیده نمی‌شود. مگر گروه اندکی که در جنوب ایران زندگی می‌کنند.


پاورقی:

1. بقره،آیة 62، مائده آیة 69، حج آیة 17.
2. اصفهانی، راغب، المفردات فی غریب القرآن، ص 274، دفتر نشر الکتاب، اول ، 1404 ق.
3. دهخدا، لغت‌نامة دهخدا، حرف صاد.
4. همان.
5. طباطبائی، محمد حسین، ترجمة تفسیر المیزان، ج1، ص258، تهران، رجا، دوم، 1364 هـ . ق
6. همان، ج1، ص 260.
7. مکارم، شیرازی، تفسیر نمونه، ج1. ص 290، تهران، دارالکتب الاسلامیه 1394 هـ . ق.
8. المیزان، ج1، ص 257.
9. همان.
10. تفسیر نمونه، ج1، ص291.
11. مبلغی، آبادانی، تاریخ ادیان و مذاهب جهان، ج2، ص831، بی تا بی جا.
12. تفسیر نمونه، ج1، ص291.

 

پرسش:

آیا دین صابئی به عنوان دین الهی پذیرفته شده است یا خیر؟ علت اختلاف نظر چیست؟

پاسخ:

در جهت پاسخ به پرسش، لازم است به بررسی صابئان از نظر قرآن و مفسران و متکلمان و فقیهان... پرداخته و نکات لازم را در حد این مقاله توضیح دهیم.

صابئان در قرآناین اسم، سه بار در قرآن کریم ذکر شده است:1. در آیه 62 از سوره بقره چنین آمده است: ان الذین آمنوا و الذین هادوا و النصاری و الصابئین من امن بالله و الیوم الاخر وعمل صالحاً فلهم اجرهم عندربهم و لاخوف علیهم و لا هم یحزنون: کسانی که ایمان آورده‌اند، کسانی که به آیین یهود گرویدند و ترسایان و صابئان هر کس که به خدا و روز رستاخیز ایمان داشته باشد و کار نیکی انجام دهد، پاداش آنها نزد پروردگارشان است و بر آنها ترس و اندوهی نیست.
در این آیه صابئین، بعد از یهود و نصاری ذکر شده است، هر کدام از پیروان ادیان الهی که در عصر و زمان خود بر طبق فرمان دین، عمل کرده‌اند، رستگارند.
2. در آیة 69 سورة‌ مائده: ان الذین امنوا و الذین هادوا و الصابئون و النصاری من امن بالله و الیوم الاخر و عمل صالحاً فلا خوف علیهم و لا هم یحزنون. آنها که ایمان آورده‌اند و یهود و صابئان و ترسایان، هر گاه به خداوند یگانه و روز جزا ایمان بیاورند و عمل صالح انجام دهند، نه ترسی بر آنها هست و نه غمگین خواهند شد.
در هر دو آیه، صابئان از اهل کتاب و دین و در ردیف یهود و نصاری معرفی شده‌اند، لحن هر دو آیه بیانگر این است که آیین صابئان، همانند آیین یهود و نصاری یک آیین توحیدی و آسمانی است و مشمول صفت مؤمن و مستحق پاداش معنوی و رهائی از بیم و اندوه قرار گرفته‌اند.
3. در آیه 17 از سوره حج، نام صابئین در ضمن اسامی ادیان دیگر با افزودن نام مجوس، چنین ذکر شده است: ان الّذین امنوا و الذین هادوا و الصابئین و النصاری و المجوس و الذین اشرکوا ان الله یفصل بینهم یوم القیامه ان الله علی کل شیء شهید. کسانی که ایمان آورده‌اند و کسانی که یهودی شده‌اند و صابئان و ترسایان و مجوس و کسانی که برای خدا شریک قرار داده‌اند، خداوند، روز قیامت میان آنان داوری می‌کند.
در این آیات می‌بینیم که از صابئی ها در ردیف «اهل کتاب»، نام برده شده و از آنها نیز هم چون یهود و نصاری، دعوت به عمل آمده تا معتقدات و اعمال ناخالص خود را با پذیرش اسلام و تعالیم آسمانی آن، مهذب و استوار سازند. بنابراین، یهود و نصاری و صابئان، سه دینی بوده‌اند که مشمول خطاب و عنوان اهل کتاب می‌شده‌اند.
بنابراین می‌توان گفت از نظر قرآن صابئین مانند یهود و نصاری، اهل کتاب و دین بوده و دین شان یک دین الهی و آسمانی است و آنها هم همانند پیروان سایر ادیان آسمانی، پیامبر و شریعتی داشته‌اند و پس از پیامبرشان به تدریج، دچار انحرافاتی مانند تقدیس و پرستش ستارگان، شده‌اند و نظیر همان انحرافاتی که در دین یهود و نصاری به وجود آمد، در دین صابئی نیز پدیدار گشت.
به این معنی دین صابئین هر اصل مانند دین یهود و نصاری، دین توحید بوده و اعتقاد به مبدأ و معاد از ارکان دین آنها نیز می‌باشد.

صابئین از دیدگاه مفسراناز آیات فوق، اجمالاً استفاده شد که صابئان پیرو دینی، آسمانی بوده‌اند، مفسران در تفسیر کلمه صابئین در قرآن دچار اختلاف و تضاد و تناقض‌گویی شده‌اند که به مرور زمان بر وسعت و غلظت این تناقضات افزوده شده است. که به ذکر، بخشی از آن چه مفسران، راجع به تفسیر کلمه صابئین گفته‌اند، می‌پردازیم.
1. فخر رازی بعد از یک مقدمه چنین می‌نویسد:(1) ... مفسران را در تعریف روش دینی صابئان گفته‌هایی است. نخستین قول، از مجاهد و حسن است که گفته‌اند، ایشان طایفه‌ای از مجوس و یهودند که گوشت ذبیحه ایشان خورده نمی‌شود و زنان ایشان به زنی گرفته نمی‌شوند. دوم قتاده، گفته است ایشان قومی هستند که فرشتگان را می‌پرستند و به سوی خورشید نماز می‌گزارند،‌ در هر روز پنج نماز... سوم آن قولها که نزدیک‌ترین آنها باشد این است که قومی ستاره پرست می‌باشند و ایشان را دو گفتار است، یکی آن که آفریننده جهان، خدای تعالی است که دستور بزرگداشت این ستارگان را داده... وگفتار دیگر آن است که خدای سبحان آسمانها و ستارگان را آفریده، پس این ستارگان، هر چه را در این جهان روی دهد از بدی و خوبی و خوشی و ناخوشی تدبر می‌کنند و آنها را می‌آفرینند، پس بزرگداشتن آنها بر بشر واجب است... (2)
2. علامه طباطبایی درجلد اول ترجمه تفسیر المیزان،(3) پس از نقل سخن بیرونی درباره تاریخ صابئان و ذکر برخی از عقاید آنان، یادآور شده است، آن چه را که بیرونی، درباره تاریخ صابئان و ذکر برخی از عقاید آنان یادآور شده است و آن چه که به برخی نسبت داده که مذهب صابئی آیینی آمیخته از مجوس و یهودی و رگه‌هایی از آئین حرانی است با ظاهر آیه سازگارتر است، زیرا ظاهر آیه این است که آن هم مذهبی در عداد مذاهب سایر اهل کتاب است.
در تفسیر نور الثقلین به نقل از تفسیر علی بن ابراهیم چنین آمده است: صابئون گروهی هستند که نه مجوسی و نه یهودی و نه نصرانی و نه مسلمانند و آنها ستاره‌پرست هستند. (4)
4. قرطبی پس از نقل اقوال می‌گوید: اما آن چه از مذهب آنها به دست آمد،چنان که بعضی از علمای ما ذکر کرده اند، آنها موحد هستند، منتهی به تأثیر ستارگان هم معتقدند و لذا، هنگامی که القادربالله از حکم آنها پرسید، ابوسعید اصطخری به کفر آنها فتوا داد.
5. بیضاوی می‌گوید: صابئین، قومی میان نصاری و مجوس هستند، و بعضی ها گفته‌اند: اصل دین آنها، دین حضرت نوح است و گفته شده که آنها ملایکه و ستارگان را می‌پرستیدند.(5)
این بود برخی از اقوال مفسران و مراجعین می‌توانند با مراجعه به تفاسیر دیگر به آراء دیگری نیز دست یابند.

صابئان از دیدگاه فقیهاندر میان فقها، سخن در این است که آیا صابئان، اهل کتاب هستند و احکام ذمیان، درباره آنها جاری است یا نه، آیا به عنوان یک اقلیت مذهبی می‌توانند در پناه حکومت اسلامی زندگی کنند و مانند یهود و نصاری و مجوس جزیه بپردازند یا نه؟ مسأله در میان فقهای شیعه و سنی مورد اختلاف است.
فقهای شیعه: اغلب فقهای شیعه به خصوص قدمای آنها، صابئان را از جمله اهل کتاب ندانسته و تنها یهود و نصاری ومجوس را اهل کتاب می‌دانند و در مقابل اینها بعضی از فقها، به اهل کتاب بودن صابئان قایل‌اند و احکام ذمه را درباره آنها هم جاری می‌دانند، ولی این گروه در اقلیت هستند. به سخنان برخی از فقهای شیعه در این جا اشاره می‌شود:
1. شیخ مفید می‌نویسد:(6) فقهای اهل سنت در کفر صابئان و هم نوعان آنها به غیر از سه گروه یهود و نصاری و مجوس، اختلاف دارند، مالک بن انس و اوزاعی، گفته‌اند هر دین بعد از دین اسلام غیر از یهود و نصاری، مجوس بوده و پیروان آنها در حکم مجوسی هستند. از عمر بن عبدالعزیز، روایت شده که گفت: ‌صابئان مجوسی هستند، شافعی و جمع اهل عراق، گفته‌اند صابئین در حکم مجوس‌اند و بعضی از اهل عراق، گفته‌اند صابئین در حکم نصاری هستند... شیخ مفید پس از اشاره به اختلاف فقهای اهل سنت، در یک بررسی، علاوه بر بیان حکم صابئان، مانند یک متکلم عقاید، باورهای آنان را نیز از نظر کلامی، مورد دقت قرار داده و عقایدی را به آنها نسبت داده که آن عقاید ظاهراً اختصاص به ایشان دارد و در ادیان دیگر، چنین عقایدی یافت نمی‌شود. بنابراین به نظر شیخ مفید، آیین صابئان هیچ شباهتی با مذاهب دیگر حتی مجوس ندارد.
2. شیخ طوسی در النهایه(7) و المبسوط(8) تصریح دارد به این که جز یهود و نصاری و مجوس از سایر ادیان مانند بت پرستان، صابئان و غیر آنها جزیه گرفته نمی‌شود.
3. صاحب جواهر(9) پس از دقت وکنجکاوی بسیار از قول مشهور نتوانسته تجاوز کند، سرانجام حکم می‌کند که جز یهودی و نصاری و مجوس اهل کتاب وجود ندارد.
4. در مقابل این گروه از فقهای شیعه، کسانی هستند که صابئان را اهل کتاب می‌دانند و به اخذ جزیه از آنها فتوا می‌دهند و از قدما می‌توان ابن جنید را نام برد و از معاصرین هم مرحوم آیت الله خویی است که فرموده: ظاهر این است که صابئان از اهل کتاب هستند.(10) و همین اختلاف نظر در بین فقهای اهل سنت نیز وجود دارد که از ذکر آن به علت طولانی شدن این نوشته، خودداری می‌کنم.

علت اختلاف نظر چیست؟با توجه به متون فقهی و مطالعه آرای فقهای فریقین، معلوم می‌شود که اکثریت فقهای اهل سنت، معتقدند که صائبان اهل کتاب هستند و از آنها جزیه پذیرفته است و عده کمی از آنان با این نظر مخالفت کرده‌اند که از جمله آنها ابوسعید اصطخری است.
برعکس، اکثریت فقهای شیعه، صابئان را اهل کتاب و اهل ذمه نمی‌دانند و در میان آنها اقلیتی هم هستند که به اهل کتاب بودن صابئان نظر داده‌اند.
با مراجعه به لغت، روشن می‌شود که لغت شناسان در وجه تسمیه و ریشه‌ کلمه صابی، دچار تشتت آراء هستند و وجوه متناقضی را ذکر کرده‌اند، متأسفانه مفسران و متکلمان و ارباب ملل و نحل نیز، درباره صابئان چندان کاوش نکرده و هر کس به تناسب مفهوم لغوی آن، تعریف ارائه داده و لذا کلمات علما و اندیشمندان در این باره، سخت مضطرب و پریشان است و به خاطر همین اضطراب و سردرگمی در معرفی صابئان، کلام فقها نیز دست کمی از مفسران و متکلمان ندارد و همین ناشناختگی وضعیت آنان و مجهول بودن حقیقت آیین و باورهایشان، باعث تردید در حکم فقهی ایشان شده است.


پاورقی:

1. رازی، فخر، التفسیر الکبیر، بیروت، دارالاحیاء، ذیل آیه 62 سوره بقره، ج2، ص105.
2. الهامی، داود، تحقیقی درباره صابئان، ناشر انتشارات مکتب اسلام، 1379، ص 14.
3. طباطبایی، محمد حسین، ترجمه مکارم شیرازی، نشر بنیاد علمی، چاپ2، جلد1، ص261.
4. عبد علی بن جمعه، تفسیر نور الثقلین، نشر الحکمه، ج1، ص71.
5. ازدمیر، محمد، حاشیه محی الدین شیخ زاده، علی تفسیر القاضی البیضاوی، ترکیه، المکتبة الاسلامیه، بی‌تا، ج 1، ص 314،.
6. الشیخ المفید، المقنعه، تحقیق و نشر موسسه نشر اسلامی، الطبعة الثانیه التاریخ 1410 ق، ج 1، ص 271.
7. طوسی، ابوجعفر محمد ببن الحسن بن علی، النهایه، بیروت، دارالکتب العربی، چاپ اول، 1390ق، ص293.
8. طوسی، محمد بن الحسن بن علی، المبسوط، المکتبه الرضویه، ج2، ص36.
9. نجفی، محمد حسن، دارالکتب الاسلامیه، چ4، 1368، ج21، ص230 و 231.
10. مجله تخصصی کلام، ش 26.

 

پرسش:

صابئین به چندین فرقه تقسیم می شوند ، فرقه های آنها را معرفی کنید؟

پاسخ:

معمولاً هر دینی، دارای فرقه های متعددی هست و آئین صابئی هم از این امر مستثناء نشده است. منتها وجود فرقه ها در دین صابئی را از دو جهت می توان نگریست اول یکی به لحاظ وجود عقاید مختلف، پیروان این آئین که باعث ایجاد فرقه های مختلف شده است و دیگری از حیث تفاوت مکانی یا احکامی است که باعث شده صابیان را به نام های مختلف، معروف کند هر چند در صورت دوم، تفاوت اعتقادی خیلی جزئی می باشد. آثار فرقه هایی که بر اثر اختلاف عقاید بوجود آمده اند به شرح ذیل ذکر می گردد:

1. فرقه «اصحاب روحانیت»: اینها می گویند: برای جهان، صانعی است حکیم و مدبر و چون نمی توانیم به جلال او راه یابیم ناچار باید به وسیلة مقربان درگاه او که روحانیان پاک می باشند، نزد او راه یابیم که این روحانیان از هر نوع مادة جسمانی منزه هستند و از کردار انسانی دور و به ذات خدایی نزدیک. به روحانیت نیز بایستی به وسایل و افعالی چون فایق آمدن به شهوات نفسانی و تهذیب اخلاق و روزه داشتن، نماز، اوراد و دعا نزدیکی جست و با نزدیکی به آنان به شناخت و درک حضرت الهی، فایض آمد و از جمله روحانیان هفت روحانی را در هفت سیاره، مدبر دانند و گویند این هفت سیاره، مانند اجساد و هفت روحانی به منزلة ارواح می باشند و در آن هیکل تدبر و تصرف کنند و از تصرف و تدبر ایشان سیارات هفت گانه در افلاک خود مدام دور زنند.(1)

2. فرقه «اصحاب هیکل»: اینها قائل هستند که چون روحانیون وجود رابط بین افراد عادی با خداوند می باشند، نیاز بود تا دست به دامن هیاکل یعنی سیارات هفت گانه زنند و حاجات خود را از ستارگان طلبند. در واقع، این گروه از آنجا پیدا شد که چون روحانیات، وجود واسطه را ضروری دیدند لازم دانستند که این واسطه باید به گونه ای باشد که ما او را مشاهده کنیم و شفیعان خود را با چشم خود ببینیم و نزدشان تضرع و زاری کنیم تا به وساطت و شفاعت ما از حضرات روحانیان اقدام کنند و روحانیان ما را به درگاه کبریایی، نزدیک گردانند.(2)

3. «اصحاب اشخاص»: اینها معتقدند که چون ستارگان هفت گانه طلوع و غروب دارند و در روز دیده نمی شوند، باید نیابت داشته باشند، نایب آنها مجسمه های هفت گانه است که به آنها متوسل می شدند. این فرقه اگر چه عقاید آن دو دسته دیگر را می پذیرند، اما بر آن بودند که هیاکل و سیارات سبعه در همة‌ مواقع، قابل رویت نیستند، چون مهر در روز درخشان است و شب غروب می کند ماه، روز ناپیدا و شب نمایان است و ما در همة‌ حالات به آنها تقرب نتوانیم کرد. پس باید صورتی از آنها در پیش چشم، داشته باشیم و بدان صورت به هیاکل تقرب جوئیم.(3)

4. «حرانی»: در مورد این فرقه چندین قول وجود دارد که به دو مورد از آنها اشاره می شود: بعضی ها معتقدند که صابیان حرانی بقایای مذهب یونان و روم هستند که در شهر حران، کنار رود فرات در مقابل آئین عیسوی مقاومت کردند و تا دورة‌ اسلام باقی ماندند. وقتی از طرف مامون، خلیفة عباسی به آنها تکلیف شد به یکی از ادیان اهل کتاب بپیوندند کلمة «صابیان» را برگزیدند و خود را با صابیان مذکور در قرآن منطبق شمردند.(4)
شهرستانی می گوید: حرانیون از کسانی بودند که در شهرستان حران، جای داشتند و آن فرقه بر آنچه سه فرقه دیگر گفته اند، پیروی کرده اند و نیز مزیدی آورده و گویند: صانع جهان به لحاظ ذات معبود، واحد است ولی به لحاظ اشخاص متکثر، یعنی دو صفت واحد و کثرت که ضد یکدیگرند متصف است. اما واحد است در ذات و اول و اصل و ازل. اما کثیر است به لحاظ «اشخاص» که در چشم ظاهر، بسیار می شود. و یکی دیگر از اعتقادات صابیان حرانی این است که قیامتی که انبیاء وعده داده اند در همین دنیاست و غیر از این سرا،سرای دیگری نیست و زنده کردن مردگان و برانگیختن آنان، قابل تصور نیست.(5)
اما دیگر صابیان که بر اثر تفاوت مکانی و احکامی به نام های دیگری، معروف شده اند از نظر عقیدتی، تفاوت چندانی با هم ندارند و عبارتند از: «سمینه» که می گویند اینها همان صابیان چین هستند که به مذهب «بوداسف» می باشند!! و فرقه های دیگری چون مغتسله، کیماری و بطایحی و مندایی که یا از فرقه های صابئی هستند یا یکی از اسم های متعددی است که بر صابیان اطلاق می شود.
در نهایت باید گفت: آیین صابئییان آیینی منزوی و فراموش شده است و آن چه گفته شد، همگی نقل قول هایی بود که در مورد آنها شده بود و نمی توان گفت همة آنها صحیح است و به دلیل کمبود منابع پیدا کردن صحیح از سقیم دشوار می نماید.

 


پاورقی:

1. مبلغی آبادانی، عبدالله، تاریخ ادیان و مذاهب جهان از 35 هزار سال قبل از اسلام، ناشر حر، 1376 ش، تهران ص 835، و الهامی داود، تحقیقی دربارة صابئان، ناشر مکتب الاسلام، 1378 ش، قم، ص 113 ـ 114.
2. الهامی، داوود، تحقیقی دربارة صابئان، ص 115، و شهرستانی، محمد بن عبدالکریم توضیح الملل، تهران، ناشر اقبال، 1361 ش، ج 2، ص 82 ـ 8،.
3. همان، ص 116 و مبلغی آبادانی، عبدالله، تاریخ ادیان و مذاهب جهان از 35 هزار سال قبل از اسلام، ص 835،
4. رضایی، عبدالعظیم، اصل و نسب دینهای ایران باستان، تهران، ناشر موج، 1373 ش، ص 463،
5. الهامی، داود، تحقیقی دربارة صابئان، ص 128، ملبغی آبادانی، تاریخ ادیان و مذاهب جهان، ص 837.

 

پرسش:

لطفاً در مورد عقاید صابئین به صورت کامل توضیح دهد؟

پاسخ:

قبل از پرداختن به اعتقادات صابئین، بهتر است نگاه اجمالی به زمان و مکان ومؤسس این آئین داشته باشیم. گرچه در این رابطه، اقوال متفاوت است امّا برای شناخت اجمالی به یکی از آنها اشاره می کنیم:
این قوم که خود را صابی می نامیدند در جلگة دشت میشان که در مرز انشان یا ایلام یا سومر قدیم بود سکونت داشتند. اینان ریشه‌خود را از مصر می دانند که مقارن هجرت یهود از مصر به کنعان، آنها هم به کنعان آمده اند. عده ای مؤسس آن را ‌«یوذاسف» معرفی کرده اند و بعضی بر این باورند که مؤسس این آئین، نوة حضرت ادریس است که صابی نام داشت و به همین جهت به این نام معروف شده اند.(1) اقوال دیگری نیز وجود دارد که باید در جای خود بحث شود.اماقول قوی آن است که می گویدصابئین پیروان حضرت یحیی بوده اند
امّا در باب عقاید، آئین صابئی بر اثر قلت پیروان و تقید سخت آنها به نهان داشتن آئین خود، در نظر دیگران به صورت رمز و معما در آمده است ، چنان که اکثر نویسندگان اسلامی سلف و غیراسلامی، در باب شرح عقاید و آئین صابئیان، سخت دچار اشتباه شده و نظریات گوناگونی را ابراز داشته اند.(2) آن چه از آن اقوال و نظریات، به دست آمده به ترتیب ذیل ذکر می گردد:
1. آنها معتقدند نخستین کتاب های مقدس آسمانی آنها به حضرت آدم و سپس به نوح و پس از وی به سام و سپس به رام و بعد به ابراهیم خلیل و به موسی و بعد از او به یحیی بن زکریا نازل شده است.(3)
2. آنان به خدای یکتای ازلی و ابدی و بی نهایت، منزه از ماده و طبیعت، معتقدند، خدایی که علت وجود اشیاء و پیدایش موجودات است و به تعداد روزهای سال یعنی سیصد و شصت روحانی یا قوای جاودانی اعتقاد دارند و آنان را وکیل و دستیار خداوند در خلقت جهان، می دانند که هر کدام در عالم، دارای کشوری جداگانه هستند. عالم نورانی (علیا) و جهان ظلمانی (سفلی) در نبردند، آدمی از این دو عنصر تشکیل شده است که روح او از عالم نورانی و جسم او از عالم ظلمانی است.(4)
3. اعتقاد بر این دارند که دهر قدیم است و هر کس بمیرد، روحش به کالبد شخص دیگر منتقل می شود و نیز معتقدند که فلک به همراه موجوداتی که در جوف آن است در حال افتادن در فضای لایتناهی است و چون در حال سقوط و افتادن است حرکت دورانی به خود می گیرد چون هر چیزی که گرد باشد، وقتی از بالا سقوط کند، حرکت دورانی به خود می گیرد. بعضی نیز پنداشته اند که آنها به حدوث عالم قائل هستند.(5)
4. صابئین، کتاب تورات را کتابی نادرست و گمراه کننده می دانند، آنان اجرام آسمانی را نمی پرستند امّا عقیده دارند که ستارگان دارای گوهری هستند که عالم نور است و گروهی معتقدند که اینها ستارگان را قبلة خود قرار داده اند. و برخی از اینها عالم را قدیم می پندارند و احکام و شرایع همة فرستادگان الهی را باطل دانسته اند.(6)
5. گروهی به این نتیجه رسیده اند که صابئیان به معاد اعتقاد دارند، این دنیا را فانی و بی ارزش می دانند و به جهان ابدی و ازلی باور دارند و در آخرت دو مکان وجود دارد: دنیای نور و خوبیها که همان بهشت است و دنیای تاریکی و بدیهای که دوزخ گفته می شود.(7)
6. عده ای از صابئیان، حضرت آدم را اولین پیامبر و حضرت یحیی را آخرین پیامبر می دانند و معتقد به (اواثر مزنیا) هستند. یعنی هر فرد، پس از مرگ، برای سنجش اعمال خود به جایی به نام (اواثر مزنیا) می رود که در آنجا دربارة او داوری شده و اعمالش سنجیده می شود که بعد از آن به بهشت یا به جهنم می روند.(8)
7. عده ای از صابئین که به حرانی هم معروفند به قدمای خمسه معتقدند که دو تای آنها زنده اند چون باری تعالی و نفس، و یکی از آنها اثرپذیر است و منفعل است و آن هیولاست و دو تای دیگر، نه زنده اند و نه فاعلند و نه منفعل و آنها عبارتند از: دهر و قضا (زمان و مکان).(9)
این هفت مورد از اعتقادات صابئان است که اکثر محققین در لابلای، کتابهایی که در مورد ادیان و مذاهب و یا تاریخ، نوشته اند به اینها اشاره کرده اند و شاید معتقدات دیگری هم، داشته باشند که برای ما نامعلوم باشد.


پاورقی:

1. رضایی، عبدالعظیم، اصل و نسب دینهای ایران باستان، تهران، ناشر موج، 1372 ش، ص 430.
2. نوری، یحیی، جاهلیت و اسلام، ناشر، بنیاد علمی و اسلامی سیدالشهدا، چاپ نهم، 1360 ش، ص 416-417.
3. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ناشر دارالکتب الاسلامیه، چاپ 18، 1365 ش، ج 1، ص 290.
4. مبلغی آبادانی، عبدالله، تاریخ ادیان و مذاهب جهان از 35 هزار سال قبل از اسلام، قم، ناشر حر، 1376 ش، ص 309-307.
5. طباطبایی، محمدحسین، المیزان، ترجمه محمدباقر همدانی، ج 1، ص 298.
6. مبلغی آبادانی. عبدالله، تاریخ ادیان و مذاهب جهان از 35 هزار سال قبل اسلام، قم، نشر حر، ص 832-831.
7. همان، ص 833.
8. رضائی، عبدالعظیم، اصل و نسب ایران باستان، ص 459.
9. الهامی، داود، تحقیقی دربارة صابئان، قم، مکتب اسلام، 1379، ص 135.

 

پرسش:

چرا صابئین (مندائی ها) زندگی در کنار رودخانه ها را می پسندند آیا غسل های آنها در این امر دخیل است؟

پاسخ:

با توجه به اهمیت و نقش آب در اجرای مراسم مذهبی صابئین مندایی زندگی در سواحل رودخانه ها در واقع برگزیدن عملی ترین و کوتاهترین راه ممکن برای ادامه حیات دینی این اقلیّت مذهبی است.
این قوم از دیر باز در جنوب ایران و عراق همواره مسکن خود را در سواحل پر آب ترین رودخانه ها حفظ نموده است استاد محیط طباطبائی می نویسد: «وجود صابئیان در منطقه دشت مشیان که از دامنه جبال حمرین تا کنار رودهای کارون، کرخه و دجله گسترش داشته به روزگار حکومت ساسانیان مسلم است»(1) برای پی بردن به اهمیّت نقش آب در شریعت مندایی برخی از عمده ترین مناسک شرعی آن را که ارتباط مستقیمی با آب جاری رودخانه ها دارد مورد توجه قرار می دهیم.

تعمید:یکی از مراسم مهم دینی مندایی تعمید است که در زبان مندایی «مصوتا» گفته می شود و برای صابئی شدن لازم است که هر فرد که از پدر و مادر صابئی زاده شده،(2) این مراسم را انجام دهد و نام مخصوص صابئی بخود بگیرد و برای انجام واجبات دینی لازم است که در هر سال حداقل یکبار انجام شود مراسم تعمید عبارت است از شستشو در آب که طی مراسم ویژه ای که ذیلاً شرح داده می شود انجام می گیرد. شخص تعمید شونده لباس خاص آن را که از پارچه سفید نخی است می پوشد در کنار رودخانه، مندایی دیگری لباسهای او را بررسی می کند و رو به شمال که قبله مندائیان است با نام خدا شروع به قرائت بوثه های(3) مربوط می کند و شاخه هایی که در دست دارد حلقه نموده و با اطمینان از درست پوشیدن لباس مخصوص از نام دینی او می پرسد و دعاهایی برای آمرزش روح او از طرف خدا می خواند سپس عالم روحانی همراه او شده وارد رودخانه می شوند که شخص تعمید شونده باید دعاهایی بخواند و رو به شمال در آب بنشیند تا آب به سینه اش برسد و دعای مخصوص آن را می خواند این کار سه بار تکرار شده و عالم روحانی نیز روی او آب می پاشد و پس از خواندن ادعیه، روحانی با دست راست خود آب برداشته به او می خوراند و دعای دیگری می خواند. تعمید از بعد از چهل و پنج روزگی نوزادان قابل اجراست ضمن این که زن زایمان کرده هم بعد از سی امین روز زایمان خود مجاز به تعمید است. تعمید برای عروس و داماد قبل و بعد از عروسی لازم و واجب است و کسانی که مرتکب خلاف های دینی و شرعی شده اند نیز لازم است که تعمید را به جای آورند.(4)
خانه عبادت مندائیان که در نصوص دینی مندائیان مندا یا مشکنه نامیده می شود از نی و گِل ساخته می شود و لازم است که همواره درآن آب جاری روان باشد و مراسم تعمید در آن انجام گیرد.(5)
مندائیان علاوه بر غسل تعمید باید برای جنابت، حیض، مس میت و مارگزیدگی هم غسل هایی را انجام دهند.
جدای از غسل های واجب فوق الذکر رشادمه هم از اعمالی است که لازم است با آب انجام شود این کار از حیث شکلی شباهتی بسیار با وضوی اسلامی دارد و امری لازم برای انجام نماز مندایی است که برای انجام آن ابتدا دعایی می خوانند و دستان خود را از سر انگشتان تا آرنج می شویند سپس صورت را و بعد از آن پیشانی و زانوان و ساق خود را مسح نموده و در آخر پای خود را می شویند. پس به علت این که برخی از مناسک عمده و مهم صابئین باید در داخل آب جاری انجام گیرد در کنار رودخانه ها زندگی می کنند تا به آب جاری دسترسی داشته باشند.


پاورقی:

1. یادنامه شهید مطهری، مقاله صائبان اهل کتابند، انتشارات انقلاب اسلامی، 1360، ج 2، ص 51.
2. فردی که والدین صائبی مندایی ندارد نمی تواند صائبی شود زیرا این یک دین خاص برای یک نژاد خاص به شمار می رود.
3. بوثه به معنی آیه می باشد، جملاتی از کتاب مقدس.
4. برنجی، سلیم، قوم از یاد رفته، تهران، دنیای کتاب، تهران، چاپ اول، 1367، با تلخیص، ص186 تا 192.
5. لیدی دراور، الصائبه المندائیون، ترجمة عربی نعیم بدوی غضبان رومی، بغداد، مکتبة اندلس، 1969، ص119.

 

پرسش:

آیا درست است که صابئین در داخل آب رودخانه عقد ازدواج را جاری می کنند؟

پاسخ:

صابئیان که هم اکنون قریب پنج هزار نفر از آنان در خوزستان ( کنار رود کارون، در اهواز، خرمشهر، آبادان و شادگان ) به سر می برند. آئین خود را به حضرت یحیی بن زکریا که مسیحیان او را یحیی تعمید دهنده یا « یوحنای معتّمد » می خوانند منسوب نموده اند.(1)
در آیین صابئی مانند ادیان دیگر, عباداتی مقرر است. از جمله احکام بسیار مهمی که در اکثر احکام و دستورات این آیین به صورت جزء یا شروط یا مقدمه قرار دارد، مراسم «غسل تعمید» است. تعمید عبارت است از شستشوی در آب که طی مراسم ویژه ای و با اذکار مخصوصی انجام می گیرد. آنها خود را در این مراسم تشبیه به یحیی تعمید کننده می کنند. به وسیله‌ی تعمید, بسیاری از امور فیصله می یابد و هیچ کسی صابئی نمی شود مگر این که تعمید شود و با تعمید گناهان از بین می رود! طعام حلال می شود، کودک پاک می گردد, شخص را مساعد مراحل عالیه‌ی نفسانی می سازد, به وسیله‌ی تعمید, مجرمان کیفر می شوند. خلاصه آن که تعمید از بزرگترین احکام و پر عرض و طویل ترین دستورات آیین صابئی است.(2)
چون تعمید باید در آب جاری یا چشمه انجام گیرد از این رو صابئان ناگزیرند همواره در کنار رودخانه ها زندگی کنند. مراسم تعمید بیشتر در روزهای یکشنبه و یا اعیاد مخصوص انجام می گیرد.(3)
غسل تعمید در چند مورد الزامی است. یکی از آنها تعمید زناشوئی است. به این نحو که عروس و داماد قبل از عروسی باید تعمید شوند.(4)
بنابراین آنها عقد را در آب جاری نمی کنند، بلکه قبل از عقد عروسی , باید عروس و داماد در آب رودخانه غسل تعمید انجام بدهند و بعد ازدواج کنند و این غسل قبل از عروسی در آئین صابئی الزامی است. مراسم تعمید به قدری از اهمیت برخوردار است که باید بدون توجه به گرمی و سردی هوا، در زمستان و بهار یا ایام دیگر آن هم در آب روان, با تشریفات خاصی انجام گیرد.(5)


پاورقی:

1. مکارم شیرازی, ناصر, تفسیر نمونه, تهران، اسماعیلیان، چاپ چهل و هفتم، 1383، ج1، ص344.
2. الهامی, داوود, تحقیقی دربارة صابئان, مکتب اسلام , 1379، ج1, ص104.
3. همان.
4. مجلة تخصصی کلام اسلامی شمارة 28, ص82.
5. همان.

 

پرسش:

چه نقدهای کلی بر دین صابئی وارد است؟

پاسخ:


مقدمهیکی از ادیانی که پیروانش در اسلام از اهل کتاب شمرده شده اند، دین صابئی می‌باشد. قرآن کریم در سه جا، صابئین را در کنار مجوس و یهود و نصاری قرار داده است.(1) صابئین در گذشته، دارای فرقه‌های زیادی بوده اند که به مرور ایام از بین رفته‌اند. چهار فرقة مهم آن عبارت بوده از: 1. اصحاب روحانیات، 2. اصحاب هیاکل، 3. اصحاب اشخاص 4. حلولیه.(2) از این میان تنها صابئین مَندایی (اصحاب روحانیات) تا به امروز باقی مانده‌اند.(3) آنها حضرت یحیی ـ علیه السلام ـ را پیامبر اختصاصی خود دانسته و ستارگان را مقدس می‌دانند. صابئین کتابهای زیادی را مقدس می شمرند، ولی مقدس‌ترین آنها را «کنزاربّا» دانسته اند. این کتاب، دربارة موضوعات مختلفی از جمله، پیدایش موجودات و سرگذشت انسان و صفات خداوند، به بحث می‌پردازد.
صابئین ابتدا در فلسطین زندگی می‌کردند. ولی ظاهراً به دلیل آزارهای یهود، نسبت به آنها، مجبور شده‌اند به جنوب ایران و عراق مهاجرت کنند.(4)

صابئین و آیین اختصاصیصابئین قائلند که دینشان، مخصوص خود آنها بوده و حضرت یحیی فقط برای نجات آنها مبعوث شده است.(5) به همین دلیل بر پنهان نمودن آیین خود اصرار می‌ورزند، و دین خود را تبلیغ نمی‌کنند.

نقد و بررسیاین که صابئین منشأ دین خود را به آدم(ع) رسانده و یحیی بن زکریا را پیامبر خاص خود می‌دانند، ناشی از نگرش ناسیونالیستی در دین است، هیچ قومی از نظر هدایت، نسبت به قوم دیگر، در نزد خداوند برتری ندارد. یعنی همه شایستگی هدایت و رهبری از سوی فرستادگان الهی را دارند و این اقتضای حکمت الهی برای هدایت بشر است. ممکن است شرایط ظهور پیامبری در جایی مساعدتر باشد. ولی این امر موجب اختصاصی دانستن دین به فرقه خاصی نمی‌باشد. پیروی از نظریه انحصار دینی، باعث شده که نظرات ضد و نقیضی درباره عقاید صابئین ابراز شده و جمعیت آنها به سرعت کاهش یابد. به طوری که هم اکنون، تنها ده هزار نفر از آنها در جنوب ایران و عراق زندگی می‌کنند.(6)

صابئین و تقدیس جُدَی(7) صابئین معتقدند که سیارات هفتگانه عطارد، زهره، زحل، مریخ، سنبله، عقرب و میزان، تدبیر عالم را بر عهده داشته(8) و روشنایی افکار ساکنین و جلب خیر و دفع شرشان به دست آنهاست. در این میان، ستارة جدی چون ثابت بوده و دائماً به سوی ملک‌الانوار متوجه است، از موقعیت ویژه‌ای نزد صابئین برخوردار است. به طوری که تمام سنت‌ها و اعمال دینی خود را، در برابر این ستاره انجام می‌دهند. آنها مردگان خود را، روبروی این ستاره دفن می‌کنند به طوری که اگر از جا برخیزند، متوجه آن شوند.(9)

نقد و بررسیهرچند صابئین خود را معتقد به خدای واحد ازلی می‌دانند،(10) ولی چنین اعتقادی باید به گونه‌ای باشد که هرگونه شائبه شرک را از بین ببرد و اینکه صابئین ستارگان هفتگانه را مدبّر این عالم دانسته و برایشان جلب نفع و دفع ضرر قائلند، یا شخصیت خاصی را برای ستارة جدّی در نظر می‌گیرند. همه حاکی از این است که هر چند، توحید ذاتی را پذیرفته‌اند ولی از حیث توحید افعالی و احیاناً توحید عبادی، مشکل دارند. چرا که قداست این ستارگان در نزد صابئین به حدی است که گفته شده، آنها هر ماه چهار خروس را به نام ستارگان قربانی و خون‌ آن خروس ها را در خاک پنهان و پر و استخوانشان را می‌سوزانند.(11)

صابئین و تنوع کتابهای مقدسصابئین کتابهای مقدس زیادی دارند که مهمترین آنها عبارتند از:
1 . کتاب کنزاربّا، دربارة آغاز پیدایش و دگرگونیهایی که برای بشر رخ داده و صفات خالق و... می‌باشد.
2 . کتاب دراشه اِدیهیا، یعنی تعالیم یحیی، پیرامون زندگی یحیی و تعالیم او.
3 . کتاب قلستا، یعنی کتاب عقد ازدواج، دربارة احکام و مراسم ازدواج و ...
4 . کتاب سدره ادنشماثا، یعنی کتاب تعمید، دربارة آداب تلقین میت و امور مربوط به مرگ و معاد.
5 . کتاب دیونان (دیوان)، شامل دستورات مذهبی و آداب و سنن.
6 . کتاب اسفرملواشی، کتابی که علمای صابئه توسط آن پیشگویی کرده و مسائل مربوط به فلک و ستارگان را درمی‌یابند و...
7 . کتاب اِنیانی، دعاهایی که در نماز روزانه خوانده می‌شود و احکام اموات.
8 . کتاب قماها ذهیقل زیوا، کتاب ادعیه و اوراد مذهبی.
9 . تفسیر پغره، دربارة علم تشریح جسم انسان و ترکیب آن.
10 . کتابهای دیگر.(12)
صابئین قدمت این کتابها را به آدم(ع) می‌رسانند. که پس از وی به نوح و سام و رام و ابراهیم و یحیی رسیده است. هر چند خود معتقدند که بیشتر این کتابها در طول زمان به واسطه حوادث مختلف از بین رفته و دوباره نوشته شده است.

نقد و بررسیمهمترین منبع شناخت هر دین، کتاب آن دین است. در این میان، ویژگی‌ مهم کتاب هر دین، آسمانی بودن آن است. به این معنا که تغییر و تحریفی در آن راه نیافته باشد، تا پیروانش اطمینان پیدا کنند که از دستورات دین خدا تبعیت می‌کنند. حال با توجه به اینکه صابئین قدمت دین خود را به آدم می‌رسانند، و خود معترف هستند که بیشتر این کتابها در طول زمان و بر اثر حوادث مختلف از بین رفته و دوباره نوشته شده، چگونه می‌توان آنها را مطابق اصل دانست. شاید وجود همین تغییر و تحولات گسترده باشد که صابئین را وادار نموده که از آگاهی دیگران نسبت به کتب خود ممانعت بعمل آورند، و مطلع نمودن دیگران بر کتابهای آسمانی خود را حرام بدانند. وجود همین مانع سبب شده که دیگران به سختی بتوانند نسبت به کتابهای آنها دسترسی پیدا کنند.(13)

صابئین و تقدیس علماءصابئین برای علمای خود، شأن و مقام ویژه‌ای قائلند. به طوری که در تمام امور آنها از ولادت تا مرگ سیطره دارند. آنها علمای خود را واسطه‌ای می‌دانند که با ساکنین آسمانی در ارتباط می‌باشند. علمای صابئه دارای پنج مقام مشخص می‌باشند که عبارتند از: 1 . حلالی 2 . ترمیدة 3 . کنزبرا 4 . ریش امه، 5 . ربّانی.(14)

نقد و بررسیهر دین آسمانی، دارای روحانیتی است که نسبت به امور آن دین از آگاهی برخوردار می‌باشد. بیان احکام دین و اجرای قوانین و حدود الهی از جمله وظایف روحانیت است. این موقعیت ویژه ایجاب می‌نماید که مردم برای آنها احترام خاصی قائل باشند. ولی نباید پنداشت که روحانیت واسطه میان انسان و خدا هستند. و شرط پذیرش اعمال این باشد که از طریق چنین رابطه‌هایی به درگاه خداوند تقرب جست.

صابئین و تقدیس آب جاریآب جاری در نزد صابئین از قداست خاصی برخوردار است. و آن به خاطر غسل‌های مفصل و تعمیدهای طولانی است که بایددر زمستان و تابستان انجام دهند.(15) به همین دلیل صابئین معمولاً در کنار رودها زندگی می‌کنند..

نقد و بررسینظافت و پاکی جهت طهارت و عبادت در هر دین آسمانی مورد توجه است. ولی از آنجا که دین برای سعادت و آسایش انسان آمده است. تأکید بیش از اندازه بر شست‌و‌شو و غسل و تعمیدهای طولانی، سلامت روحی و جسمی انسان را به خطر انداخته و دیگر اینکه موجب محدودیت زندگی در منطقه خاصی می‌شود. غیر طبیعی بودن این دستور دین صابئی موجب شده که اخیراً علمای آنها غسل کردن در حمام را از طریق شیر آب، برایشان جائز بدانند.


پاورقی:

1. ر.ک: قرآن، بقره:62 . مائده:69. حج:16.
2. ر.ک: الحسنی، سید عبدالرزاق، الصابئون فی حاضرهم و ماضیهم، بغداد، منشورات المکتب العربی لتوزیع المطبوعات، 403 هـ، ص 36 ـ‌31.
3. ر.ک: الموسوعة المیسرة فی الادیان و المذاهب المعاصره، ریاض، الندوة العالمیة للشباب الاسلامی، 1409 هـ، ص 317.
4. ر.ک: الصابئه، غضبان رومی عکله الناشی، بغداد، مطبعة الامة، 1983 هـ، ص 16.
5. الحسنی، سیدعبدالرزاق، الصابئون فی حاضرهم و ماضیهم، ص 69.
6. الموسوعة المیسرة فی الادیان و المذاهب المعاصره، ، ص 326
7. ستاره‌ای است در دب اصغر نزدیک ستارة قطبی که چون به چشم بی‌حرکت و ثابت می‌نماید برای یافتن قبله از آن استفاده می‌شود. ر.ک: دکتر قریب، محمد، واژه‌نامه نوین، انتشارات بنیاد، چهارم، 67، ص 328،.
8. الثعالبی، عبدالعزیز، محاضرات فی تاریخ المذاهب و الادیان، دارالغرب الاسلامی، بیروت، 1985، ص 24.
9. ر.ک: الحسنی، سید عبدالرزاق، الصابئون فی حاضرهم و ماضیهم، ص 67. و نیز الموسوعة المسیرة فی الادیان و المذاهب المعاصر، ص 323.
10. ر.ک: الموسوعة المیسرة فی الادیان و المذاهب المعاصره، ص 319.
11. ر.ک: العلوی، ابوالمعالی محمد الحسینی، بیان‌الادیان،‌ ص 36، انتشارات روزبه، اول، 76.
12. ر.ک: الصابئون فی حاضرهم و ماضیهم، ص 92 ـ 83 و نیز الصابئه، غضبان رومی عکله الناشی، ص 119 ـ 114 و نیز الموسوعة المسیرة فی الادیان و المذاهب المعاصره، ص 318 ـ 317.
13. الصابئون فی حاضرهم و ماضیهم.
14. جهت توضیح این مقامات پنجگانه و وظایف هر یک ر.ک:‌ الصابئون فی حاضرهم و ماضیهم، سید عبدالرزاق الحسنی، ص 103 ـ 95.
15. ر.ک: مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، دارالکتب اسلامیه، بیست و پنجم، 1369، ج 1، ص 289.

 

تحقیق و گزینش : غلام سخی علیزاده

منبع:

مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات

(نرم افزار پاسخ)

وابسته به مرکز مدیریت حوزه های علمیه

[ ] [ ] [ مدیر ] [ ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ

نويسندگان
لینک های مفید
پيوندهای روزانه

موضوعات وب
 
صفحات اختصاصی
لینک های مفید
امکانات وب


ایران رمان