بخشی از فضائل کعبه و جایگاه آن در منابع دینی

در صدر اسلام تفکر اسرائیلی همراه با رسوب تعصّب جاهلی به دست افرادی چون کعب الأحبار مانند بیماری واگیردار منتشر می شد و عترت طاهرین(علیهم‌السلام) که همتای قرآن کریم اند در کمال صلابت به طرد و قدح و ابطال آن همّت می گماردند، که نمونه ای از آن در اینجا ذکر می شود:

زراره می گوید: من در کنار امام باقر(علیه‌السلام) در برابر کعبه نشسته بودم. آن حضرت فرمود: «نگاه به کعبه عبادت است». عاصم بن عمر به آن حضرت عرض کرد: کعب الأحبار می گفت: کعبه هر بامداد برای بیت المقدّس سجده می کند. امام باقر(علیه‌السلام) به او فرمود: «تو درباره گفته کعب چه می گویی؟». عاصم گفت: کعب درست گفت. امام باقر(علیه‌السلام) به او فرمود: «تو و کعب الأحبار هر دو دروغ گفتید». زراره می گوید: آن حضرت غضبناک شد و من هرگز ندیده بودم که امام باقر(علیه‌السلام) غیر از عاصم بن عمر دیگری را چنین تکذیب کرده باشد. آنگاه آن حضرت فرمود: خداوند هیچ سرزمینی را محبوب تر از کعبه نیافرید؛«ما خَلَقَ اللهُ عَزّ وَجَلَّ بُقْعَةً فِی الأرْضِ أَحَبَّ إِلیهِ مِنْها». پس با دست به کعبه اشاره کرد و فرمود: هیچ سرزمینی نزد خداوند گرامی تر از کعبه نیست؛«وَلاأَکْرَمَ عَلَی اللهِ مِنها… » .

خدای سبحان بیت المقدّس را، با همه قداستی که دارد، به خود اسناد نداده و تنها درباره کعبه فرموده است( بیتی) . البته گرچه کعبه از جهتی به مردم نیز اسناد داده شده؛ (وضع للناس) لیکن چنین اسنادی که با «لام» همراه است بدین معناست که کعبه به لحاظ تشریع، معبد و قبله و مطاف مردم قرار داده شده است.

منشأ برکت

کعبه منشأ برکات فراوان و وسیله هدایت جهانیان است؛﴿إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِی بِبَکَّةَ مُبَارَکًا وَهُدی لِلْعَالَمِینَ﴾ . خدای سبحان خود ثابت و دائم و خیر او، که جهانشمول است، در اطراف کعبه، فراوان تر و پایدارتر است. ازاین رو فرمود:(مبارکاً) «مبارک»، شی ء ثابت و بادوام را گویند.

استمرار عبادت در اطراف کعبه به گونه ای که جز به هنگام نماز جماعت، لحظه ای طواف بر گرد آن قطع نمی شود و ثواب مضاعف عبادت و نیز آمرزش گناهان در کنار کعبه، از نشانه های «مبارک» بودن آن دانسته شده است ، لیکن ظاهرًا هیچ دلیلی بر تقیید این برکت وجود ندارد.

کعبه،وسیله هدایت

کعبه وسیله هدایت جهانیان است: (اِنَّ اَوّلَ بَیتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلَّذی بِبَکَّةَ مُبارَکًا وهُدًی لِلعلَمین). اسناد هدایت به غیرخدا، مانند قرآن و کعبه، به اعتبار مظهر بودن آن برای هدایت حق تعالی است. کعبه، کتاب نیست تا هدایت لفظی داشته باشد، بلکه قبله مسلمانان، مطاف زائران و معجزه جاودان اسلام است و از این رو مظهری از مظاهر خداوند سبحان و مَثَل اعلای رهنمود عملی اوست.

همه عابدان و سالکان به سوی کعبه متوجه اند و از آن جا دعوت حق تعالی به وسیله بسیاری از انبیا(علیهم‌السلام) به گوش جهانیان رسیده است، از این رو خدای سبحان درباره آن می فرماید: (هُدًی لِلعلَمین)، چنان که خاتم الاَنبیاصلی الله علیه و آله و سلم از آن جا مردم را به توحید فراخواند و وجود مبارک خاتم الاَوصیا (عج) نیز هنگام ظهور و قیام از آن جا پیام خویش را به گوش جهانیان می رساند؛ همچنین در آنجا نشانه های روشن الهی: (فیهِ ءایتٌ بَیِّنت) و وسیله های فراوان دیگر برای هدایت مردم وجود دارد، بنابراین عنوان (هُدًی لِلعلَمین) شامل هدایت جهانیان از زمان تأسیس تا هر عصر و مصر می شود و چون کعبه اولین معبد عمومی است، لذا عنوان مزبور راهنمای همگانی را به همراه دارد.

هدایت تنها به قبله بودن نیست، بلکه مزار بودن، مطاف بودن، مرکز اجتماعی و فراگیری علوم و معارف قرار گرفتن، آغاز دعوت انبیای الهی بودن و مانند آن همگی مصداق (هُدًی لِلعلَمین) است، لذا می توان گفت که برکت اقدام حضرت داود و سلیمان  (علیهماالسلام) به ساختن بیت مقدس نیز از آثار خیرهمان کعبه و معمار و دستیار آن است، و اگر چند روزی بیت مقدس قبله مسلمانان قرار گرفت، همه برکات کعبه، مانند مطاف بودن و حج و عمره داشتن و حضور از هر فَجّ عمیق را به همراه نداشت و چنان دعایی که حضرت ابراهیم (علیه‌السلام) برای کعبه کرد، حضرت داود و سلیمان  (علیهماالسلام) برای بیت مقدس نداشتند.

شناخت خدای سبحان به دلالت آیات بیّن الهی در کعبه و اطراف آن، و نیز دلالت کعبه بر جهتی که باید بدان سو نماز گزارد، و راهیابی به بهشت به سبب انجام حج وطواف بر گرد کعبه، از مصادیق «هدایتِ» الهی در آن سرزمین به شمار آمده است ؛ لیکن ظاهرًا هیچ دلیلی بر تقیید «برکت و هدایت» مذکور یا تفصیل بین آن دو وجود ندارد.

به قلم آیت‌الله العظمی جوادی‌آملی ـ مرجع: خبرگزاری حوزه

/ 0 نظر / 26 بازدید